Innovatie begint met bewustwording

foto innovatie

Innovatie begint met bewustwording

Innovatie is een hot item. Bij elk bedrijf of organisatie staat het wel op de agenda en bij het aannemen van nieuw personeel staat innovativiteit, creativiteit en ondernemerschap tegenwoordig boven aan het lijstje. Nu wordt innovatie vaak gekoppeld aan ICT en technische toepassingen maar dat is het niet alleen. Het gaat erom dat je dingen anders doet dan je gedaan hebt en dat kan op heel veel vlakken, denk aan businessmodellen, verdienmodellen, HRM, marktbewerking, werkprocessen, financieringen, samenwerkingen, risicobeheersing etc.

Maar voordat je begint of niet begint met innovatie is bewustwording een eerste stap. Goed om altijd eerst te beginnen met de ‘waarom’ vraag.

Waarom innoveren we?

Dit is eigenlijk de eerste vraag die je jezelf moet vragen voordat je met iedereen mee holt en doet wat anderen ook doen. Ik zie in de praktijk een viertal terugkomende oorzaken:

De eerste oorzaak is dat er een noodzaak is. Er gebeuren dingen om je heen die je niet tegen kunnen houden maar invloed hebben op je onderneming. Nu zijn dit vaak niet de beste momenten om te innoveren. Want omdat in dat soort gevallen innovatie toch wel tijd kost kan het betekenen dat je te laat bent en het gedaan is met je onderneming. Ik denk dat we voorbeelden zat kunnen noemen waar het afgelopen jaren fout is gegaan.

Een tweede oorzaak wanneer we overgaan tot innoveren is omdat we ons ergeren aan dingen. Het kan zijn dat een bepaald proces niet lekker loopt of dat we ons ergeren aan allemaal regels. Een mooi voorbeeld is de ontwikkeling in de zorg. Er ontstaan verzorgingshuizen die de opgelegde regels naast zich neer leggen en weer beginnen bij de kern, op maat gemaakte zorg. Ook in het onderwijs zie je scholen die het anders gaan doen en de discussie aan gaan met de onderwijsinspectie.

Problemen oplossen is de derde oorzaak die ik kan aanwijzen als bron van innovatie. Je kent dat wel, je loopt tegen een probleem aan en wilt dit opgelost hebben. Je gaat van alles proberen totdat het probleem is opgelost. Dit kunnen kleine problemen zijn maar ook heel grote problemen. Jullie kennen allemaal wel het televisieprogramma, het beste idee van Nederland. Ook daar zie je vaak innovatieve oplossingen voor bestaande of nieuwe problemen.

De vierde reden dat mensen innoveren is omdat ze dit leuk vinden, dat zijn mensen die innovativiteit en creativiteit in de genen hebben zitten. Deze mensen hebben er plezier aan iets nieuws te ontwikkelen zonder verdere aanleiding, die continue kijken hoe dingen beter kunnen. Deze creativiteit zie je vaak terug in ICT-branches, techniek, kunst of de wetenschap.

Wat zijn de valkuilen bij innovatie?

Maar er zijn nog zat bedrijven waar innovatie niet van de grond komt. Uiteraard kun je op basis van bovenstaande zeggen dat je geen noodzaak ziet, alles perfect verloopt, er geen problemen zijn en we het niet leuk vinden, maar dat geloof ik niet. In de praktijk zijn er nog wel een aantal punten aan te wijzen. Ik wil er een zevental met jullie bespreken.

De eerste is een tekort aan vertrouwen. Vertrouwen kent verschillende aspecten zoals controle willen houden, angst, denken dat je het niet kunt. Om met het laatste te beginnen: Ieder mens is op zijn manier creatief, de één meer dan de ander, maar iedereen kan het en is daarom geen belemmering voor innovatie.  De controle loslaten bij innovatie is moeilijker. Door te doen zoals we het altijd deden heb je controle over wat je doet, maar zal het innovatie in de weg staan. Vaak zie je dat innovatieve oplossingen op de oude manier wordt ingericht om maar enig zins controle te houden.  En als we controle dreigen te verliezen ontstaat angst of onzekerheid, kunnen we het wel, stel dat het niet lukt, wat zullen anderen er wel niet van zeggen, krijgen we geen problemen met toezichthouders. Het is goed om deze angst en twijfel onder ogen te komen en er wat mee te doen.

Het volgende wat innovatie in de weg staat is standaardisatie. Dat lijkt heel efficiënt, en dat is het ook, maar is funest voor innovatie. Er is bij standaardisatie vaak geen ruimte voor andere manieren. Beter is het om kaders aan te geven en mensen de ruimte te geven hiertussen te bewegen op hun eigen wijze. Zo leren mensen ook om anders te denken in plaats van robotten te worden.

Een derde valkuil is hiërarchie en bureaucratie. Deze liggen in elkaars verlengde. De grootste dreiging bij hiërarchie is de besluitvorming bij innovaties. Trage besluitvorming maar ook alle bezwaren die hoger in de organisatie geopperd worden remmen innovaties af. Het remt mensen zelfs af om met nieuwe ideeën te komen. Begrijpelijk dus dat innovaties beginnen bij start-ups, kleine bedrijven waar hiërarchie geen rol speelt. Als grote bedrijven dit durven los te laten dan kunnen ook zij heel goed innoveren.

Bij bureaucratie is het vaak zo dat nieuwe ideeën niet passen binnen bestaande regelgeving. Je ziet dit vaak terug bij overheidsinstanties. Een ondernemer komt met een innovatief plan maar de overheid laat dit niet toe vanwege wet- en regelgeving en precedent scheppen. Dit vraagt vaak een lange adem maar ook de overheid zou in de wetgeving meer moeten werken met kaders waar ruimte is voor nieuwe mogelijkheden.

Daarnaast merk ik dat in bedrijfstakken waar men veel werkt met regels en/of wetgeving zoals advocaten-, notaris-, accountants en belastingadvieskantoren en banken moeite hebben om te innoveren. Blijkbaar kost het hen moeite buiten kaders te denken als je gewend bent binnen regels en werkprogramma’s te denken.

Geen tijd is een volgende valkuil voor innovatie. We zijn zo druk met ons dagelijks werk bezig dat we niet zien aankomen dat we moeten innoveren. Neem eens te tijd om om je heen te kijken. In de eerste plaats om te beoordelen of er noodzaak is, of er problemen en ergernissen zijn. Maar ook om te kijken wat de ontwikkelingen in je omgeving zijn, hoe anderen het doen, het liefst in andere branches. Daarnaast ontstaan goede ideeën vaak in rustmomenten. Bij mij persoonlijk als ik in bed lig of onder de douche sta. Ga er eens op uit, spreek andere mensen en doe ideeën op.

De vijfde valkuil zijn de bezwaren, de ja-maar opmerkingen. U kent ze ongetwijfeld. Iedereen heeft wel een reden waarom een plan niet goed is zonder ook maar iets te vragen. Natuurlijk is het goed om over risico’s na te denken maar het is beter dit pas te doen als we alles inzichtelijk hebben, met als doel de risico’s te verkleinen, te vermijden of acceptabel te maken. Vaak is het ook frustrerend voor de mensen met ideeën, ze worden onzeker, laten nieuwe ideeën achterwegen en voelen zich eenzaam. Voor diegenen vraagt het vasthouden aan hun ideeën veel zelfvertrouwen en geduld om door te blijven gaan.

Nummer zes waarom innovatie niet lukt is omdat er geen plan van aanpak is. In deze situaties zijn er wel vaak genoeg nieuwe ideeën maar mislukt de invoering ervan. Meestal omdat er geen goed plan van aanpak is. Daarnaast ook omdat we teveel nieuwe ideeën tegelijk willen invoeren. Kies in eerste instantie een aantal goede ideeën uit en parkeer de rest totdat de eerste innovaties zijn ingevoerd.

De laatste oorzaak die ik wil noemen is een te grote druk op presteren. Het liefst moet alles lukken en willen we op korte termijn resultaat zien. Dat is gewoon onmogelijk. Accepteer dat bepaalde innovaties niet gaan lukken, geef mogelijkheden om te falen en voor sommige innovaties is een lange adem nodig. Vaak zie je dat innovatieve bedrijven zoals Tesla de eerste jaren helemaal niet winstgevend zijn.

Kortom, innovaties en veranderingen beginnen bij een bewustwording. Dit vraag om zelfreflectie van ons gedrag. De praktisch uitvoering van innovaties zijn vaak niet het probleem, dat kun je leren of iemand voor inhuren. Een bewustwording en verandering van ons gedrag is vaak lastiger en heeft vaak meer tijd nodig. Maak gebruik van mensen die je een spiegel voor kunnen houden.